Internationale paasgebruiken – meer dan alleen de haas

Kerst en nieuwjaar zijn nog maar net achter de rug en de paashaas verschijnt al in de supermarkten. Pasen zonder paashaas en paaseieren kunnen wij ons niet voorstellen. Maar bij onze Europese buren is dat anders. Van Scandinavië tot Griekenland zijn de paasgebruiken talrijker dan de gekleurde eieren in onze paasmand. Kom met ons mee op een reis door de veelzijdige wereld van het paasfeest.

Het begin van de lente en Pasen – geen enkel ander feest is zo sterk met een gebeurtenis verbonden. In de christelijke kerk wordt de dood en verrijzenis van Jezus herdacht. Hierbij passend ontwaakt ook de natuur rondom ons. Geen wonder dat de meeste van onze paasgebruiken over dit onderwerp gaan.
De paasvuren, die in vele streken van Duitsland in de paasnacht worden ontstoken, moeten de koude winter verdrijven en de warmte weer in het leven terugbrengen. Ook de wereldwijd populaire gekleurde paaseieren zijn vanouds een symbool voor nieuw leven en wedergeboorte. Dat men met Pasen gekookte en kleurrijk beschilderde eieren schenkt, had vroeger ook een heel praktische reden. In de vastentijd mocht men volgens de christelijke traditie immers geen eieren en vlees eten. Omdat de kippen natuurlijk wel eieren bleven leggen, werden deze gekookt, om ze te kunnen bewaren. Aan het einde van de vastentijd, op paaszondag, waren er bijgevolg eieren in overvloed.

Het gebruik om de eieren samen met snoepgoed in de tuin of het park te verstoppen, is niet zo heel erg oud. In de 17e eeuw wordt in Duitsland voor de eerste keer de gebeurtenis van eieren zoeken op paaszondag beschreven. Bovendien is het zoeken van eieren een mooie gelegenheid voor een uitgebreide paaswandeling. In en rond het Duitse Coburg in Oberfranken verstopt de paashaas de eieren trouwens al op Witte Donderdag.

Maar waar komt de paashaas eigenlijk vandaan? Hierover zijn de geleerden het niet eens. Naargelang de regio, verstopte vroeger ook een vos, haan of koekoek de eieren. De haas heeft zich, als symbool van vruchtbaarheid en lente, in de loop van de tijd gehandhaafd – in Nederland en Duitsland tenminste. Kinderen in andere landen kijken uit naar de komst van de paashaan, snoepen van de paasduif of geloven dat de paasklokken snoepgoed brengen.

t-823-haba-spielzeug-osterhexen-und-birkenruten-wie-man-in-skandinavien-ostern-feiert.jpg

Paasheksen en berkenroeden – zo viert men in Scandinavië Pasen

Pasen kondigt de lente aan en overal in Scandinavië geniet men van de eerste warme zonnestralen, die de lange, koude winter verdrijven. Overal? Niet in Noorwegen! Daar doet men precies het tegenovergestelde en trekt men de terugwijkende sneeuw achterna, om in hutten in de bergen Pasen te vieren. Dat klinkt komisch en zo is het ook bedoeld. De eerste Noor zou na de laatste ijstijd in plaats van met zijn clan naar het zuiden te trekken, de terugwijkende gletsjers naar het noorden gevolgd zijn. Met veel gevoel voor zelfspot doen de Noren hun stamvader nog altijd na.

Wie de paasdagen daarentegen in Finland doorbrengt, zou weleens raar kunnen opkijken. De Finnen ‘slaan’ hun medemensen – zoals na de sauna – vriendschappelijk met berkentakken. Dat zou geluk brengen. De paaseieren worden in Finland trouwens niet door de paashaas, maar door de paashaan gebracht.

Net als in Finland trekken ook in Zweden tussen Witte Donderdag en Pasen, meisjes als paasvrouwen of paasheksen van deur tot deur, om snoep te vragen. Hierbij ‘betalen’ ze met zelfgemaakte beeldjes of gelukwensen van de paasheksen. Hun chocolade-eieren krijgen de kinderen op paaszaterdag – en dit niet in een paasnest, maar in een groot kartonnen ei. Bij het snoepgoed drinken ze påskmust, een speciale moutige paaslimonade.

t-823-haba-spielzeug-wo-die-heringe-begraben-werden-und-die-glocken-fliegen-osterbraeuche-von-irland-bis-frankreich.jpg

Waar haringen begraven worden en klokken vliegen – paasgebruiken van Ierland tot Frankrijk

Voor de Ieren de chocolade in hun paasnesten kunnen ‘plunderen’, moeten ze eerst de vastentijd doorstaan. En aan het einde van deze ‘harde’ tijd wordt voor de grap een haring begraven. Niet zelden worden deze haringbegrafenissen – niet geheel onbaatzuchtig – georganiseerd door de plaatselijke slagers.

Net als bij de Ieren wordt ook in Frankrijk met Pasen traditioneel lam gegeten – als gebraad of chocoladefiguur. Populair zijn ook de kleine chocoladeklokken, die door de kinderen in Duitsland dan weer met Kerstmis worden gegeten. In Frankrijk worden de eieren en het snoepgoed overigens door ‘vliegende klokken’ gebracht en niet door de paashaas. Tussen Goede Vrijdag en paaszaterdag zwijgen traditioneel de kerkklokken. Daarom zegt men dat ze naar Rome gevlogen zijn. Op hun terugweg brengen ze dan allerlei snoepgoed mee.

In het kanton Wallis in Zwitserland begroet men paaszondag heel sportief: nog voor zonsopgang trekt men in een processie een heuvel op, waar men de eerste zonnestralen met drie buitelingen verwelkomt.

In Polen kunnen de bezoekers met Pasen maar beter een paraplu meenemen. Daar is het immers goed mogelijk dat men zelfs bij een blauwe hemel en de mooiste zonneschijn plots nat wordt. De Polen herdenken op ‘Natte Maandag’ de doop van hun eerste heerser in de 10e eeuw – en ‘dopen’ daarom met spuitpistolen en waterbommen alle landgenoten en toeristen.

Wanneer in Tsjechië met Pasen een jonge man en een jonge vrouw elkaar ontmoeten, vindt een heel bijzondere ‘ruilhandel’ plaats. Hij ‘slaat’ haar symbolisch met een paasroede van gevlochten en versierde wilgentakken. Hierdoor zou zij wat van de kracht en levensenergie van de boom krijgen en het hele jaar door gezond en gelukkig blijven. Zij bedankt hem met een kleurrijk beschilderd paasei.

t-823-haba-spielzeug-rote-eier-und-prozessionen-traditionelle-ostern-im-sueden-europas.jpg

Rode eieren en processies – traditionele paasfeesten in het zuiden van Europa

In Spanje trekken de Goede Week en het paasfeest altijd massa’s toeristen. Wanneer religieuze broeders, gehuld in monnikspijen, in lange processies door de straten trekken en hierbij heiligenbeelden of de symbolen van de kruisweg op hun schouders dragen, voelt men zich naar oude tijden terug verplaatst. Dat het er niet altijd zo ernstig aan toe hoeft te gaan, tonen de Catalaanse Caramelles-zangers. Kinderen en volwassenen trekken door de straten en zingen hierbij niet alleen religieuze liederen. Als ‘loon’ krijgen ze eieren, worsten en snoep.

Wie in Italië Pasen viert, moet veel geduld hebben. In de traditionele processies verplaatsen de gelovigen zich soms zo langzaam, dat ze meerdere uren over één kilometer doen. Wie het volgehouden heeft, wordt beloond met de ‘Colomba Pasquale’ (paasduif), een koek in duifvorm, die met allerlei gekonfijte vruchten, rozijnen en amandelen gevuld is.

In Griekenland is Pasen misschien zelfs het belangrijkste feest van het hele jaar. Dit gaat dan ook gepaard met talrijke tradities en paasspijzen. Grappig is het ‘eierslaan’. Op Witte Donderdag worden de eieren gekookt en rood geverfd. Op paasdag slaat men dan met zijn ei tegen het ei van iemand anders. Wiens ei heel blijft, heeft gewonnen. Wie aan dit spel wil deelnemen, kan het paasei van zijn tegenstander maar beter eerst eens aandachtig bekijken. Er zijn immers altijd grapjassen die een rood gekleurd houten ei gebruiken.